Haliciligimiz da Bu Gidisle Yok Olacak-Ezilen Kültür

6
17

Hali deyince akliniza ne geliyor? O her gün üzerine basip geçtiginiz ve bazen akliniza bile gelmeyen o halilar… Iste ben size o halilardan, daha dogrusu el halilarindan bahsedecegim. Izmirden Karsa kadar hemen hemen her bölgeden çesitli renk ve desenlerde halilarimiz vardir yurdumuzda. Yalnizca dügüm atilarak bir yüzey olusturmanin yaninda çokta önemli bir sosyal olusumdur halicilik. Her dügümün içinde sevgi, hüzün, keder, heyecan ve bin bir duygu girdabi vardir.

hali dokumaAsirlik halilarin maddi tarafi bir yana bir de manevi yönü bulunur. Kiminin dedesinden, ninesinden; kiminin daha da eskilerden kalma halilari vardir. Öyle ki o haliya her baktiginizda bir zaman tünelinde yolculuga çikar insan…

Diger taraftan bu yaziyi binlerce terimsel kelimeyle süsleyip, desenlerle ilgili binlerce sayfa yazi yazabilirim. Hangi motifin ne anlama geldigini ve her desen için yazilan efsaneleri anlatilan hikâyeleri…

Ama ne yazik ki bunu yapmayacagim. Size esas bahsetmek istedigim, haliciligin bitmek üzere oldugudur. Aranizdan kaç kisi devletin bir hali fabrikasi oldugunu biliyor? Sasirdiniz mi? Hiç gerek yok, bir süre sonra o da kalmayacak.

hali dokuma2007 yilinin Ekim ayinda yapilan özellestirme kapsamina alindi ve bir yil içinde satilarak özellestirilmesine karar verildi. Bravo! Peki, sadece Diyarbakirda 2.000 tane hali tezgâhinin bu fabrikaya bagli oldugunu biliyor musunuz? Peki ya Kayseride, Sandikli’da, Kulada, Siirtde, Erzurumda, Van da oldugunu biliyor musunuz? Sadece 10.000 kisi buralarda haliciliktan ekmek yiyor.

Arkadaslar hali sadece dügümlerle olusturulan bir ürün degildir. Bir milletin tarihi, kültürü ve geçmisten gelen bir ezgisi gibidir. Kültür biyografisidir bir anlamda… Kimisi askerdeki ogluna harçlik için, kimisi gelinlik kizina çeyiz için, kimisi hayvanina yem, tarlasina tohum için… Kimisi de yasliligina inat yasadigini, hayata karsi kimseye muhtaç olmadigini kanitlamak için dokur haliyi… Bir söz vardir; hali isi deli isidir diye… Aslinda pek de fazla para kazandirmaz. Bununla birlikte sadece dokununca da bitmez isi halinin. Dokunduktan sonra bir de bitim islemleri vardir.

Mesela, büyük ihtimalle hiç duymamisinizdir hali apresini? Ya da hali tezgâhtan çiktiktan sonra arkasinin pürmüzle yakildigini? Kisaca bahsedeyim o zaman:

haliHalinin arkasindaki tüylenmeden ates yardimiyla kurtulunur. Sonra normal yikama veya kimyevi yikama yapilir ve kurutma odalarinda veya dogal yollarla günes isiginda kurutulur. Akabinde kirkim makinelerinde istedigimiz kalinliga gelinceye kadar kirkilir. Saçaklari örülür. Bitleri temizlenir (desenlerin içindeki homojenligin bozulmasina neden olan degisik renkteki dügümlerin makas yardimiyla alinmasidir), kenarlari alinir (halinin boyuna kenarlarindan disari çikan uç kisimlarinin makas yardimiyla alinmasidir), biyiklari alinir (halinin saçaklarinin bulundugu kismindaki fazla tüylerin alinmasidir), son olarak da süpürülüp etiketlenir. Bundan sonra da; kendini yeni hayat yoldasligi yapacagi, dertlerine ve sevinçlerine ortak olacagi ev sahibini beklemeye baslar.

Peki ya size bir Hereke halisinin metre karesinin asgari ücretin üç kati oldugunu söylesem, inanir misiniz? Bu arada dokuyan kisi bunun onda birini bile alamaz 🙁

Arkadaslar halilarimiza ve geçmisimize sahip çikalim.

Unutmayalim, geçmisini bilmeyenin gelecegi de olamaz…

6 YORUMLAR

  1. gerçekten çok güzel bir yazi çok takdir ettim degisik unutulmus bir konu….anlami kimine göre küçük kimine göre bir hayat tarzi…çok begendim elinize saglik….

  2. Sevgili mesuturka eline, yüregine saglik. Çok güzel bir yazi olmus. Tarih ve kültür denildigi zaman bol keseden atip tutan ancak birakin geçmiste yitirdiklerimizi, halihazirda elinde mevcut olanlarin kiymetini bilmeyen, onlari koruyamayan yegane millet biz olsak gerek. Tarihte ilk dokunan hali Pazirik halisidir ve Hunlar zamaninda dokunmustur. Yani bizim kültürümüz ve dünyaya küçük bir armaganimizdir hali. Oysa simdi halicilik denildigi zaman kim gelir akla? Basta Iran olmak üzere Çin, Afganistan, Hindistan v.b.

    Peki nedir hali? sadece alimi satimi yapilan bir meta midir? Yoksa binyillarin imbiginden süzülmüs bir kültür serüveni midir? Kim bilir belki de hepsidir…Dokuyucu için ekmektir, kullanan için bir yaygi ve statü sembolüdür, yeni gelin için umuttur…

    Ya o halilari hali yapan canim motifler. Annelik ve dogurganlik için "eli belinde" motifi, mutluluk için "yildiz" motifi, asiklar için "pranga" motifi ve daha niceleri…

    Motifleri ilme ilme dokuyup, umudun türküsünü söyleyenlere, söz söylemeden duyguya sekil verenlere ve bu ugurda emegi geçenlere selam olsun…

  3. iste gerçek bir kültür dostu sevgi dostu bir hali asigi daha dedim yorumunuzu okuyunca …..simdi artik gençler böyle düsünmüyor sadece tüketiciligi ögretmisiz biz gençlere …….sadece olani tüketmek üzerine verilmis egitimler…..olani dahada yüceltmek ,biseyler katmak yok yani….neyse eskimisiz bizde heralde yok olan kültürümüz gibi …aslinda kültür denilen sey eskidikçe degeri ve gücü artar …dedigim gibi geçmisini unutanin gelecegi olmaz ….sagolasin güzel yorumun için….umutlu günler…

  4. bu yaziyi yeni gördüm ve çok ilgimi çekti ben hali ve kilim bölümünden mezunum gerçekten çevremizde ve dünyada halilarin tasidigi anlamlari degerleri bilmiyoruz onlari sadece soguktan korunmak amaçli kullaniyoruz oysa bu szinde dediginiz gibi geçmisimizi yansitan ve geçmisimizden bugüne tasidigimiz kültürümüzün bir parçasi. bunu unutmamaliyiz.ve halilarda bulunan her motifin tasidigi bir anlam var bunlarida bilmemiz lazimmm diye düsünüyorummm…yazdiginiz yazi için tesekkür ederimmm…

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here