Kamusal Hizmet Çerçevesinde Ev Temizligi

4
155

Bundan sonraki yazilarimda artik fazlaca kavramlara gömülmeden daha genel ve daha gerçek yasamdan alinmis iktisadi çerçevede islenmis bir düsünce tarzi belirlemeyi uygun buluyorum. Bunun için de evlilikte bir kamusal mal oldugunu düsündügüm ev temizligi ile baslamak istiyorum. Yazinin içinde sonraki yazilarda açiklamayi düsündügüm bazi kavramlar söz konusudur. Örnegin karsilastirmali üstünlükler kavramini henüz açiklamanin erken oldugunu düsünüyorum ancak buna da yazinin son paragrafinda yer verdim çünkü elzem bir kavramdi.

Iktisat biliminden, Keynes Devrimi ile ayrilarak bagimsiz bir bilim halini alan maliye, genel olarak kamunun faaliyetleriyle ilgilenerek bugün literatürdeki yerini aldi. Genç bir bilim dali olmasi sebebiyle hizla gelisen ve yeni kavramlarla genisleyen bir bilim dali olarak öne çikmaktadir. 
Maliye biliminin ortaya çikardigi ve toplumun refahini maksimize etmek için inceledigi piyasa basarsiziligi adi altinda bazi kavramlar vardir. Bunlardan bir tanesi de “kamusal mallar“dir. Özel mallar ve hizmetlere sahip olmak için bir bedel ödememiz gerekir. Tüketiminde rekabet vardir yani bizim bir mali tüketmemiz baskasinin tüketmesine mani olabilir. Faydalari bölünebilir ve genel olarak dissalliklara sebep olmaz denir. Insan topluluklari ilk çaglardan beri bir araya yasama sebebi olarak ise genel olarak korunma, yiyecek temini ve hayatta kalma gibi sebeplerle bir araya gelmislerdir. Iste bu çerçevede kamusal mallar kavramini daha iyi anlamak mümkündür. Özel mallardan farkli olarak kamusal mallar herseyden önce faydasi bölünemez ve tüketiminde rekabet olmayan mallardir. Kamusal mallara örnek olarak hocamizin derste verdigi Robinson Crusoe ve Cuma adasindaki ates örnek olarak verilebilir. Bu adada vahsi hayvanlardan korunmak zorunda olan iki birey var. Bu hayvanlarin da atesten korktuklarini varsayalim. O halde bu adada yakilan ates bir kamusal mal niteligindedir. Ates yakildigi zaman hem isi saglar hem de vahsi hayvanlara karsi koruma unsuru olur.  Bu hizmetten adada yasayan kimse ister finansmanina katilsin ister katilmasin alikonamaz, faydasi bölünerek sen su kadar faydalandin ben bu kadar faydalandim denemez ve bu mal veya hizmeti birinin tüketmesi öbürünün tüketmesine engel teskil etmez yani bölünemez, pazarlanamaz, tüketim rekabeti yoktur ve faydasindan mahrum birakilamaz.

Buraya kadar güzel ancak tam bu noktada piyasa basarisizliklarindan biri olan bedavacilik sorunu ortaya çikmaktadir. Robinson Crusoe veya Cumadan herhangi biri odun toplamaya çikarak bu atesin finansörü olabilirler; ancak sadece birisi örnegin Cuma odunlari toplarsa Robinson, bu atesin finansmanina katkida bulunmamasina ragmen hala atesten fayda saglayacaktir. O halde eger Cuma da odunlari toplamayi birakirsa bu kamusal mal üretilemez ve adanin refahinda büyük bir kayip olusur. Iste tam bu noktada devlet müdahelesi söz konusu olur ve toplanan vergi ve diger kamu gelirleriyle bu kamusal mallarin finansmani saglanir. Günümüzde en iyi kamusal mal örnekleri, yasama hizmetleri ile ulusal güvenlik hizmetleri olarak kabul edilir. Bedavacilik sorunu nedeniyle,  bu mallarin finansmanina katilmadigi halde her birey fayda sagladigi için özel sektör bu mal ve hizmetleri üretmez ve sonuç olarak toplum refahi düser.

Yine günlük yasamda kisisel düsüncem en uygun kamusal mal örneginin ev isleri oldugu yönündedir. Genellikle “kadin isi” olarak kabul edilen bu islerin artik kadin isi olmaktan çikmasi da bedavacilik sorunuyla alakalidir. Kadinin is hayatina her geçen gün daha fazla katilmasi ve artik kadinlarin da giderek daha yüksek egitim almasiyla birlikte karsilasmali üstünlükler tersine dönerek “kadin isi” “erkek isi” gibi ayrimlari geçersiz kilmistir. Is hayatina erkek kadar girmeye baslayan kadin evlilikte kamusal mal niteliginde olan ev isleri (yemek, bulasik, genel temizlik vs.) tek basina “finanse” etmekten vaz geçerek günümüzde özellikle egitimli ailelerde gördügümüz “hayat müsterektir” mantigi daha kuvvet kazanmistir. Zira bedavacilik sorunu çerçevesinde bakildiginda, erkek geleneksel toplumda finansmanina katilmadigi halde (temizlik malzemeleri masraflari analiz disi birakilmistir) ev islerinin yarattigi faydadan yararlanirken bundan mahrum birakilamaz.

Özetle bir numarali piyasa basarisizligi, bazen medeni kanundaki degisikliklerle (örnegin, erkegin artik evin reisi olmamasi) bazen de sözlesme teorisi coase teoremi çerçevesinde evliliklere girmis ve sosyal rollere bile önemli ölçüde etki etmistir.

4 YORUMLAR

  1. Yazi güzel, akademik bir dil kullanilmis olmasi egitici, ögretici velakin, konuyu kavrama sirasinda zaman gerektiriyor. Ben seviyorum bu tip yazilari, zaman buldugum ilk anda yeniden dönecegim…

    Siraya aldim konuyu:) kaleme saglik…

  2. elbete Kemal Bey, elbette sorabilirim. tesekkürler ederim nezaketiniz için.

    yazinizin içinde anlamadigim detaylardan ziyade, her yeni yazinin bir öncekinle ilintili oldugunu fark edip geriye dönük yazilarida okumak için bir zamanin olmasi gerektigini düsünüyorum. iste bu yüzden aldim siraya:)

  3. Bu arada bir sonraki yazimda bazi görselleri kendim seçmek istiyorum. Bazi grafik ve sekiller olacak el yazimla hazirladigim seyler oldugundan biraz sekilsiz gerçi ama yazinin anlasilmasi açisindan çok önemliler eger aranizda bilen birisi varsa nasil o görselleri yaziya ekleyebilirim ? Ya da link versem veya görselleri göndersem editörler ekleyebilir mi belirtilen yerlere ?

kemal keskin için bir cevap yazın İptal

Please enter your comment!
Please enter your name here